. پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برای مالزی و جنوب شرق آسیا
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تغییر موازنه قدرت در کنگره، پرسش‌های تازه‌ای درباره آینده سیاست خارجی واشنگتن و تأثیر آن بر کشورهای آسیایی ایجاد کرده است. در حالی که پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند قدرت مانور دولت دونالد ترامپ را در عرصه داخلی محدود کند، به اعتقاد یک تحلیلگر ارشد مالزیایی، نباید انتظار داشت که این تحول به تغییر اساسی در سیاست‌های اقتصادی، تجاری و راهبردی آمریکا منجر شود.
در تحلیلی که «داتوک پروفسور دکتر محمد فائز عبدالله»، رئیس اجرایی مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی مالزی، نوشته است، پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برای مالزی و کشورهای جنوب شرق آسیا بررسی شده است. این تحلیل بر تداوم رقابت راهبردی آمریکا و چین، فشارهای تجاری و فناوری بر کشورهای منطقه، آینده روابط واشنگتن و تهران و همچنین ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای در چارچوب آسه‌آن تأکید دارد.
در ادامه، متن کامل این تحلیل ارائه می‌شود:
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا موازنه قدرت را در واشنگتن تغییر داده است، اما اینکه این تحول تا چه اندازه بر سیاست خارجی آمریکا تأثیر خواهد گذاشت، همچنان پرسشی بی‌پاسخ است. برای مالزی و کشورهای همسایه آن، تفاوت میان این دو موضوع پیامدهای مهمی دارد.
دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورده‌اند، اما باید مراقب کلیشه‌هایی باشیم که بر اساس آن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در دو سال باقی‌مانده از دوره ریاست‌جمهوری خود عملاً با محدودیت شدید سیاسی مواجه خواهد شد و به اصطلاح وارد دوره ریاست‌جمهوری کم‌اثر خود شده است.
در نگاه نخست، کنترل کنگره از سوی دموکرات‌ها ممکن است قدرت مانور ترامپ را در داخل کشور محدود کند، اما نباید فراموش کنیم که او همچنان رئیس‌جمهور است و از اختیارات قابل توجهی، از جمله حق وتو، برخوردار است. بنابراین، این تحول دلیل چندانی برای انتظار سیاست‌های قابل پیش‌بینی‌تر یا همراهانه‌تر از سوی آمریکا فراهم نمی‌کند.
سیاست آمریکا بیش از گذشته تحت تأثیر نیروهایی قرار دارد که لزوماً در یک مسیر حرکت نمی‌کنند. برخی از این نیروها بازتاب‌دهنده گرایش‌های شخصی و شیوه مذاکره ترامپ هستند. برخی دیگر از حمایت دوحزبی برخوردارند و احتمالاً پس از پایان ریاست‌جمهوری او نیز ادامه خواهند یافت. سایر کشورها باید بتوانند این دو دسته را از یکدیگر تشخیص دهند.
بدون تردید، ابعاد شکست جمهوری‌خواهان قابل توجه بود. دموکرات‌ها حتی در ایالت‌هایی که به‌طور سنتی محافظه‌کار محسوب می‌شوند، دستاوردهایی کسب کردند. این نتیجه بازتاب خشم رأی‌دهندگان از افزایش هزینه‌های زندگی، جنگ با ایران و عملکرد ترامپ در دوران ریاست‌جمهوری بود. حامیان سرسخت او نتوانستند ائتلاف گسترده‌ای را که در انتخابات ۲۰۲۴ بار دیگر او را به کاخ سفید بازگرداند، حفظ کنند و دو سال بعد، شمار کافی از رأی‌دهندگان تصمیم گرفتند به حزب او رأی تنبیهی بدهند.
با این حال، پیروزی دموکرات‌ها نباید بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شود. دولت تقسیم‌شده میان دو حزب در تاریخ آمریکا موضوع تازه‌ای نیست. ترامپ نیز در دو سال پایانی نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، در شرایطی که مجلس نمایندگان در اختیار دموکرات‌ها بود، حکومت کرد، اما در آن دوره نیز احترام و توجه چندانی به کنگره نشان نداد.
کنگره جدید می‌تواند عملکرد دولت را مورد تحقیق قرار دهد، تصمیم‌های مربوط به هزینه‌کرد بودجه را به چالش بکشد و مانع تصویب قوانین شود. کنترل سنا از سوی دموکرات‌ها نیز روند تأیید انتصاب‌های ریاست‌جمهوری را دشوارتر خواهد کرد. با این حال، ترامپ همچنان از اختیارات اجرایی گسترده و حق وتو برخوردار است. دموکرات‌ها نیز کرسی‌های کافی برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور یا برکناری او پس از استیضاح را در اختیار ندارند.
با وجود این، احتمالاً پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، برای راضی کردن گروهی که به دنبال مقصر دانستن و قربانی کردن او هستند، کنار گذاشته خواهد شد.
واشنگتن ممکن است درگیر رویارویی‌های حزبی شود؛ درگیری‌هایی که نتیجه ملموسی در عرصه سیاست‌گذاری نخواهند داشت. برای شرکای تجاری آمریکا که منافعشان به‌ندرت در منازعات سیاسی داخلی این کشور مورد توجه قرار می‌گیرد، چنین وضعیتی چندان اطمینان‌بخش نیست.
تجارت، یکی از عرصه‌های دشوار روابط آمریکا با جهان
حوزه تجارت به‌خوبی این دشواری را نشان می‌دهد. دموکرات‌ها از تعرفه‌های تجاری ترامپ انتقاد کرده‌اند و معتقدند این تعرفه‌ها هزینه فعالیت شرکت‌ها و زندگی مصرف‌کنندگان آمریکایی را افزایش داده است. اکنون ممکن است برخی از این محدودیت‌ها با نظارت و بررسی بیشتری مواجه شوند.
با این حال، ملی‌گرایی اقتصادی در هر دو حزب اصلی آمریکا ریشه دوانده است. حمایت از تولید داخلی، مقابله با رقابت چین و استفاده از ابزارهای تجاری برای پیشبرد اهداف راهبردی، همگی از حمایت گسترده دوحزبی برخوردارند.
برای مالزی، پرسش مهم‌تر این است که سیاست تجاری آمریکا تا چه اندازه به ابزاری برای رقابت راهبردی تبدیل شده است. ممکن است تعرفه‌ها تغییر کنند، اما ساده‌اندیشانه خواهد بود اگر انتظار داشته باشیم استفاده آمریکا از اهرم‌های اقتصادی علیه شرکای تجاری خود متوقف شود.
رقابت فناوری و نیمه‌رساناها؛ چالش مهم مالزی
اهمیت این موضوع در حوزه فناوری‌های پیشرفته حتی بیشتر است. رقابت آمریکا با چین در زمینه نیمه‌رساناها و هوش مصنوعی از حمایت گسترده‌ای در واشنگتن برخوردار است.
کریس کونز، سناتوری که انتظار می‌رود ریاست کمیته روابط خارجی سنا را بر عهده بگیرد، خواستار تحقیق درباره ارتباطات ادعایی میان دستگاه اطلاعاتی چین و چهره‌های برجسته صنعت هوش مصنوعی آمریکا شده است.
این موضوع حتی پیش از انتشار گزارش روزنامه فایننشال تایمز درباره ماجرای ادعایی جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، و آلیس هوانگ، که ادعا شده مأمور اطلاعاتی چین بوده است، مطرح شده بود. اگر این ادعا درست باشد، با یکی از قدیمی‌ترین شیوه‌های جاسوسی روبه‌رو هستیم. بنابراین، فشار کنگره بر ترامپ در زمینه سیاست‌های مرتبط با چین ممکن است افزایش یابد.
مالزی به‌طور ویژه در معرض پیامدهای این تحولات قرار دارد. صنعت نیمه‌رسانای این کشور و بخش رو به گسترش مراکز داده، مالزی را به یکی از بازیگران مهم زنجیره تأمین فناوری جهان تبدیل کرده است. در عین حال، همین جایگاه موجب افزایش حساسیت و نظارت آمریکا درباره احتمال انتقال تجهیزات مشمول محدودیت‌های صادراتی به چین از طریق واسطه‌ها شده است.
کنگره‌ای که موضع سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کند، ممکن است خواستار تشدید کنترل‌های صادراتی، بررسی دقیق‌تر مصرف‌کنندگان نهایی تجهیزات و اجرای سخت‌گیرانه‌تر مقررات برای جلوگیری از انتقال غیرمجاز فناوری شود.
در چنین شرایطی، دسترسی به فناوری‌های پیشرفته آمریکایی ممکن است بیش از گذشته به رعایت الزامات قانونی و امنیتی واشنگتن وابسته شود.
مالزی منافع تجاری مشروعی هم با آمریکا و هم با چین دارد. حفاظت از این منافع مستلزم اجرای قابل اعتماد قوانین، مقررات شفاف و تعامل مستمر با هر دو کشور است.
پیچیده‌تر شدن روابط واشنگتن و پکن
روابط واشنگتن و پکن نیز ممکن است به دلایل مشابه پیچیده‌تر شود. ترامپ نشان داده است که تمایل دارد مستقیماً با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، مذاکره کند و گاهی توافق‌هایی را دنبال می‌کند که با اجماع راهبردی گسترده‌تر در آمریکا همخوانی ندارند.
پس از شکست داخلی در انتخابات میان‌دوره‌ای، ممکن است انگیزه ترامپ برای دستیابی به توافق‌هایی که به کاهش فشارهای اقتصادی یا کسب یک موفقیت دیپلماتیک قابل نمایش منجر شود، افزایش یابد.
با این حال، توافق احتمالی میان دو رئیس‌جمهور، اختلافات اساسی را حل نخواهد کرد. کنگره می‌تواند امتیازدهی در زمینه فناوری‌های حساس یا تعهدات امنیتی را به چالش بکشد و نهادهای نظارتی آمریکا نیز همچنان نفوذ قابل توجهی در اجرای توافق‌ها خواهند داشت.
پکن نیز مانند سایر کشورهای جهان، اکنون باید با دولتی تعامل کند که اولویت‌های آن ممکن است با دیدگاه سایر نهادهای قدرتمند در واشنگتن متفاوت باشد.
پیامدهای این تحولات برای جنوب شرق آسیا و آسه‌آن
برای کشورهای جنوب شرق آسیا، این فشارهای متعارض، روابط از پیش دشوار منطقه با واشنگتن را پیچیده‌تر می‌کند.
ویتنام و تایلند همچنان از طریق بخش‌های تولیدی خود در معرض محدودیت‌های تجاری آمریکا قرار دارند. جایگاه سنگاپور در حوزه مالی و فناوری‌های پیشرفته، حساسیت‌های متفاوتی برای این کشور ایجاد می‌کند. اهداف اندونزی در زمینه مواد معدنی حیاتی و توسعه صنعتی نیز ممکن است با مخالفت آمریکا مواجه شود.
فیلیپین نیز باید در شرایط تنش بر سر تایوان و دریای چین جنوبی، با پرسش‌هایی درباره میزان قابل اتکا بودن تعهدات امنیتی آمریکا روبه‌رو شود.
این تفاوت‌ها، شکل‌گیری یک موضع مشترک از سوی آسه‌آن را دشوار می‌کند. با این حال، کشورهای منطقه در یک موضوع منافع مشترکی دارند و آن تقویت بنیان‌های اقتصادی خود و کاهش آسیب‌پذیری‌هایی است که قدرت‌های خارجی می‌توانند از آنها بهره‌برداری کنند.
همگرایی منطقه‌ای همچنان کامل نشده است و افزایش استفاده از محدودیت‌های اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف راهبردی، ضرورت تقویت این همکاری‌ها را بیش از گذشته آشکار می‌کند.
جنگ ایران آمریکا و پیامدهای آن برای اقتصاد آسیا
جنگ با ایران نیز منبع دیگری از بی‌ثباتی و عدم اطمینان به شمار می‌رود. این جنگ به دلیل افزایش قیمت انرژی و هزینه‌های زندگی، نقش مهمی در دشواری‌های انتخاباتی ترامپ ایفا کرد.
دولت او اکنون با فشارهای متعارضی مواجه است؛ از یک سو، ضرورت مذاکره برای پایان دادن به درگیری‌ها مطرح است و از سوی دیگر، احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده وجود دارد. کنگره نیز ممکن است توان محدودی برای تعیین نتیجه این تحولات داشته باشد.
برای مالزی، نگرانی فوری به تأثیر این جنگ بر تأمین انرژی، حمل‌ونقل دریایی و تقاضای جهانی مربوط می‌شود.
مالزی به‌عنوان یک کشور تولیدکننده انرژی، از برخی مزیت‌ها برخوردار است، اما افزایش هزینه حمل‌ونقل و تورم همچنان بر شرکت‌ها و خانوارهای این کشور فشار وارد خواهد کرد. ادامه طولانی‌مدت درگیری‌ها همچنین بر اقتصاد گسترده‌تر آسیا تأثیر منفی خواهد گذاشت.
انتخاب نخستین سناتور مسلمان در آمریکا
انتخابات اخیر همچنین یک نقطه عطف تاریخی به همراه داشت. پیروزی عبدل‌السید در ایالت میشیگان که او را به نخستین فرد مسلمان منتخب در مجلس سنای آمریکا تبدیل می‌کند، به‌خودی‌خود اهمیت تاریخی دارد.
با این حال، حملات اسلام‌هراسانه‌ای که در جریان کارزار انتخاباتی علیه او صورت گرفت، یادآور نگران‌کننده تعصباتی بود که همچنان در فضای سیاسی آمریکا وجود دارد.
تداوم حمایت کنگره آمریکا از اسرائیل
در مورد موضع کنگره آمریکا در قبال اسرائیل نیز هرگونه تصور درباره تغییر اساسی، خوش‌بینانه و دور از واقعیت است.
اگرچه جریان‌های ترقی‌خواه در حزب دموکرات به‌شدت از چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، و حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس نمایندگان، به دلیل همسویی با کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل (آیپک) و برخورداری از حمایت‌های مالی گسترده این نهاد انتقاد می‌کنند، اما احتمالاً این دو همچنان رهبری حزب را در کنگره حفظ خواهند کرد؛ چرا که از حمایت عمیق ساختارهای درون‌حزبی برخوردارند.
شکست ترامپ در انتخابات به این معنا نیست که نیروهایی که زمینه‌ساز قدرت‌گیری او شدند، از میان رفته‌اند. جانشینان احتمالی او نیز ممکن است بخش زیادی از رویکرد وی در زمینه تجارت، مهاجرت و روابط با چین را حفظ کنند. حتی یک رئیس‌جمهور دموکرات در آینده نیز با فشارهای شدیدی برای حمایت از صنایع آمریکایی و حفظ برتری فناوری این کشور در برابر رقبای راهبردی مواجه خواهد بود.
پیامدهای مسئله برای مالزی
برای مالزی، پیامد عملی این تحولات روشن است: این کشور باید با آمریکا آن‌گونه که هست تعامل کند.
واشنگتن همچنان یک شریک اقتصادی و دیپلماتیک غیرقابل چشم‌پوشی برای مالزی است، اما تعامل مؤثر با آن مستلزم برقراری ارتباط با کنگره، نهادهای نظارتی و جریان‌های سیاسی گسترده‌تری است که سیاست‌های آمریکا را شکل می‌دهند.
این شرایط همچنین ضرورت سرمایه‌گذاری بیشتر در توانمندی‌های داخلی را نشان می‌دهد. کشوری که وابستگی زیادی به فناوری، بازارها و سرمایه‌گذاری خارجی دارد، نمی‌تواند خود را از تصمیم‌هایی که در سایر نقاط جهان اتخاذ می‌شود، مصون نگه دارد.
نهادهای کارآمد، اعتبار مقررات و اقتصادی رقابتی‌تر می‌توانند فضای مانور بیشتری برای مالزی فراهم کنند.
انتخابات میان‌دوره‌ای ضربه‌ای به ترامپ و نشانه‌ای از پاسخگویی نظام دموکراتیک آمریکا در برابر رأی‌دهندگان بود. اما پیامدهای آن برای آسیا همچنان روشن نیست.
موازنه قدرت در واشنگتن تغییر کرده است، اما نیروهای پشت‌پرده ملی‌گرایی اقتصادی آمریکا و رقابت راهبردی این کشور با چین همچنان پابرجا هستند.
دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵
کوالالامپور – خبرگزاری صدا و سیما
