آسیا در آستانه شوک انرژی؛ تکرار سناریوی نفتی دهه هفتاد در مقیاسی گستردهتر
جمعه 11 اردیبهشت 1405
کوالالامپور/ خبرگزاری صدا و سیما
در حالی که تنشها در تنگه هرمز ادامه دارد، نشانههایی از شکلگیری یک شوک انرژی جدید در جهان دیده میشود؛ شوکی که به باور تحلیلگران، اینبار میتواند تأثیراتی حتی گستردهتر از بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ برجای بگذارد. آسیا بهعنوان بزرگترین مصرفکننده انرژی وارداتی، بیش از سایر مناطق در معرض شوک انرژی آسیا در این بحران قرار دارد. شبکه سی ان ای سنگاپور با پرداختن به این مطلب تحلیلی به شرح زیر منتشر کرده است:
تغییرات سرسامآوری که شوکهای انرژی ایجاد میکنند، معمولاً فقط در نگاه به گذشته بهخوبی دیده میشوند.
وقتی بحرانهای نفتی سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ جهان را درنوردید، تحلیلگران تصور میکردند آینده همان روال گذشته را ادامه خواهد داد. بر اساس یک تحلیل محرمانه در سال ۱۹۸۲ برای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، تقاضای نفت خام در اروپای غربی در دهه ۱۹۸۰ تقریباً ثابت باقی میماند. همچنین سازمان همکاری و توسعه اقتصادی پیشبینی کرده بود که واردات نفت این کشورها تا سال ۱۹۸۵ به ۳۵ میلیون بشکه برسد.
اما واقعیت به شکل دیگری رقم خورد.
وضعیت مصرف انرژی در اروپا
در مواجهه با افزایش هفتبرابری قیمت نفت، اروپا تغییرات بنیادینی را آغاز کرد. توسعه گسترده نیروگاههای هستهای در فرانسه، استفاده از گاز دریای شمال برای گرمایش خانگی در انگلستان، و احداث یک خط لوله بحثبرانگیز برای انتقال گاز از میدانهای عظیم سیبری به آلمان، تمام پیشبینیهای قبلی را بر هم زد.
تا اواسط دهه ۱۹۸۰، مصرف گاز در اروپا نسبت به سال ۱۹۷۳ بیش از دو برابر شد، اما مصرف نفت ۲۰ درصد کاهش یافت. واردات نفت خام نیز ۳۰ درصد افت کرد و به کمی بیش از نیمی از سطح پیشبینیشده توسط OECD رسید.
اکنون نشانههای اولیه یک تحول مشابه در آسیا دیده میشود. بیش از ۸۰ درصد نفت و گازی که از تنگه هرمز عبور میکند، به سمت شرق میرود.
مانند اروپا، بیشتر کشورهای این منطقه با کمبود منابع نفتی مواجهاند و این وضعیت هر سال شدیدتر میشود. ژاپن و کره جنوبی از مدتها پیش جزو وابستهترین کشورها به واردات انرژی بودهاند، اما اکنون کل منطقه در همین مسیر قرار گرفته است.
ویتنام طی دهه گذشته به واردکننده خالص انرژی تبدیل شده و حتی مالزیِ غنی از منابع نفتی نیز اکنون وارد کننده خالص سوخت است. اندونزی که سالها عضو اوپک بود و همچنان یارانه سوخت پرداخت میکند، بیش از ۲۰ سال است که به واردات وابسته شده است.
میدانهای گازی داخلی که در دهههای گذشته رشد اقتصادی بنگلادش، پاکستان و تایلند را تأمین میکردند، اکنون رو به افول هستند و این کشورها را به واردات پرهزینه و ناپایدار گاز طبیعی مایع (LNG) وابسته کردهاند.
واکنش به بحران انرژی در بخش آسیایی
کمبود و افزایش قیمت سوختهای فسیلی از هماکنون بر مصرفکنندگان تأثیر گذاشته و میتواند پیشبینیهای قبلی را همانند شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ بهطور اساسی تغییر دهد.
در سئول، قیمت متوسط «کالگوکسو» (نوعی سوپ نودل سنتی) برای نخستین بار در ماه مارس از ۱۰ هزار وون (حدود ۶.۷۹ دلار) عبور کرد. همزمان نرخ تورم نیز تا حدودی به دلیل افزایش هزینه واردات انرژی به ۲.۲ درصد رسید.
در ژاپن، جایی که قیمت مواد غذایی سال گذشته ۶.۸ درصد افزایش یافت، قیمت یک کاسه «رامن» به آستانه روانی ۱۰۰۰ ین (حدود ۶.۲۷ دلار) نزدیک شده است. حمامهای عمومی ارزانقیمت نیز با افزایش هزینه سوخت گرمایشی و محدودیتهای قیمتی دولتی، با فشار مالی مواجهاند.
قیمت انرژی در ژاپن در ماه مارس ۵.۷ درصد کاهش یافت؛ زیرا یارانههای دولتی و آزادسازی ۸۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک، اثرات جنگ در ایران را تا حدی خنثی کرد. همچنین تعداد افرادی که برای تعطیلات «هفته طلایی» سفر خارجی رزرو کردهاند، افزایش چشمگیری داشته است.
با این حال، اگر بحران طولانی شود و حمایتهای اضطراری دولت کاهش یابد، این وضعیت خوشبینانه نیز کمرنگ خواهد شد. شاخص اعتماد مصرفکنندگان ژاپن نیز در ماه گذشته به پایینترین سطح خود از ماه مه سال قبل رسیده است.
